Boeiende rubriek

De directeur feliciteert zichzelf. Arjan Peters schrijft vanochtend onder de titel 'De uitvinder van de eenzame uitvaart' (hiernaar verwijzend) in de Volkskrant over de nieuwe Tzum, na een korte tirade tegen vaste medewerker Arthur Japin: 'In hevig contrast hiermee staat de boeiende rubriek 'Artistiek bureau' van Nick ter Wal in hetzelfde tijdschrift.' Van harte, jongen.

Handel en Wandel

Antiquariaat Fokas Holthuis brengt morgen een catalogus uit die geheel gewijd is aan Gerard Reve, getiteld 'Handel En Wandel'. Het antiquariaat biedt drukproeven, handgeschreven brieven en gedichten, originele foto's, een ongepubliceerd toneelstuk, telegrammen, visitekaartjes, een haarlok en verscheidene boeken met opdracht van de schrijver te koop aan.

De catalogus (112 nummers) bevat een onbekende, ongepubliceerde brief van Gerard Reve aan Jan Wolkers, gedateerd 22 oktober 1959. In deze uitvoerige brief schrijft Reve onder meer over een waterleiding die hij gaat aanleggen, een bezoek aan de redactie van Elseviers Weekblad en de charme van Wolkers' tweede vrouw Annemarie Nauta. Reve wilde Wolkers zijn leunstoel terugbrengen, maar trof niemand thuis: 'later dacht ik dat jullie vast kwaad moeten zijn geweest want vermoedelijk zijn jullie door mijn bonzen gestoord in de geslachtsdaad, dat moet haast wel, want het was er volstrekt het weer voor'.

In een door de schrijver in 1966 zelf opgestelde autobiografie beschrijft Reve zijn levensverhaal, vanaf zijn geboorte in Amsterdam, de verschillende scholen die hij bezocht en de oorlogsjaren tot zijn eerste publicaties (Terugkeer, 1940) en ongepubliceerd werk. In de handgeschreven brief, die dit dossier begeleidt, vraagt Reve: 'Vordert er zoiets als een biografie van mij?'

Kladhandschriften van diverse verhalen laten zien dat Reve's teksten niet zonder slag of stoot tot stand komen: hij schrapt en herschrijft herhaaldelijk. De afdeling Varia in de catalogus komt met prospectussen voor De Avonden (1947), het draaiboek voor een tv-uitzending over Reve en een verzameling grote affiches, waarop Reve zijn nieuwe boeken aanprijst.

Nop Maas op zolder Reve

Laten we de komende week uitroepen tot de Week van Reve. Donderdag ligt het eerste deel van de biografie door Nop Maas in de winkel, gevolgd door bijeenkomsten in den lande en enkele kleinere publicaties van en over Gerard Reve.

Klaas Koppe en dochter Iris gingen met de biograaf op zoek naar de verloren tijd. Zij bezochten de Amsterdamse locaties van Reve. Halverwege het aardige filmpje zien we Nop Maas op een gammele ladder de onverlichte zolder ('de zolder van Werther Nieland') van het huis van de Reve's op Ploegstraat 89 beklimmen. 'Het is veilig, ja hoor!' zegt de huidige bewoner nog. Voor de afloop: filmpje!

Nieuwe brievenuitgave van Gerard Reve

'Er is nieuws rond de schrijver Gerard Reve!' Anton de Goede had het gisteravond in het derde uur van VPRO-programma De Avonden niet over de Reve-biografie van Nop Maas, die 29 oktober verschijnt. Hij had Jaap Schipper aan de telefoon, die een dezer dagen de brieven van Gerard Reve aan Edith Visser uitbrengt. 'Interessant aan deze brieven is dat ze zich eigenlijk van andere brieven of briefwisselingen onderscheiden, omdat ze thematisch nogal verbonden zijn met elkaar. En omdat ze allemaal handelen over de psychische gesteldheid van de correspondenten'. Zowel Reve als Visser had last van depressies. Terwijl Reve daardoor tot ongekende hoogten kwam, stopte Visser met haar werk als fotografe. De eerste brief uit 1988 schreef Reve op lege plekken in een exemplaar van Bezorgde ouders.
De presentatie van Het leven is verschrikkelijk is op zaterdag 7 november tijdens de Boekkunstbeurs in Leiden aan de stand van de Statenhofpers. Nop Maas is dan ook aanwezig.

Arnon Grunberg verkoopt zijn massageproducten

In januari dook er een aantal merkwaardige pennestreken van Arnon Grunberg op, gesigneerde opdrachten aan Jörg Haider, Jan Peter Balkenende en Geert Wilders. Een maand later verkocht Grunberg zijn computer op eBay aan de hoogste bieder. Sinds een paar dagen staat op Marktplaats een bijzondere aanbieding Grunbergiana: door de schrijver gesigneerde massageproducten, een exemplaar van de vroege uitgave De Machiavellist (1990), diverse getekende dvd's van het INTERNATIONAL FEMALE MUD WRESTLING FOR PEACE en - voor spek en bonen - een hamster. Laat hier uw bod achter. Wat de gek er voor geeft.

In de massa verloren gaan

De vreemde kostganger in dit politiebericht uit 1937 is Gerrit Achterberg, die op dat moment één bundel had gepubliceerd. Na de moord kreeg hij tbs. In 1938 belandde hij in het Rijksasyl voor Psychopaten te Avereest.

Voor zijn arts, vermoedelijk A.L.C. Palies, schreef hij tijdens zijn eerste dagen in Veldzicht een autobiografie. De twee pagina's origineel handschrift van deze eigenaardige tekst zijn te koop. Citaat: 'Contemplatie en concentratie van mijn geest deed mij wel zonderling schijnen voor wie nuchter en zakelijk het leven beziet. Om meer geestelijk leven te verkrijgen en beter in de massa te kunnen verloren gaan [mezelf aldus trachtend innerlijk een stilte te blijven verzekeren, waarin de poëzie zou willen blijven klinken] solliciteerde ik naar Den Haag en kreeg een aanstelling aan de Paul Krügerschool'.

Lenige liefde

Over minder dan 3 minuten weten we wat een eerste druk van de eerste bundel van Herman de Coninck, voorzien van een opdracht door de dichter, waard is. 's Dichters weduwe Kristien Hemmerechts laat De lenige liefde veilen voor een goed doel.

UPDATE De bundel bracht niet meer en niet minder dan € 840 op.

A.L. Snijders: nieuw zkv

Catalogus 47: Een behouden prullenmand van antiquariaat Fokas Holthuis opent met een op verzoek geschreven zkv van A.L. Snijders. De catalogus Nederlandse en buitenlandse literatuur in handschriften, foto's, opdrachtexemplaren en bibliofiele uitgaven staat ook online, maar voor het inleidende verhaal van Snijders moet men zich tot de papieren versie wenden.

Een kwalijke ontwikkeling

Het publicitair geweld voor de Beste Boekenbeurs van Nederland, op 2 en 3 oktober in Amsterdam, barst reeds los. Filiaal Antwerpen Wapper van winkelketen De Slegte pakt vandaag uit met een catalogus Nederlandse literatuur. Bij De Papieren Man wordt nu gediscussieerd over de ethiek van het verkopen van brieven en manuscripten: 'een kwalijke ontwikkeling'. De directeur laat zich niet verleiden tot uitspraken, maar weet wel beter.

Ik zorg toch dat ik in het nieuws blijf

De archivaris van de Wereldomroep heeft een gesprek tussen Gerard Reve en Cees Middelhoff beschikbaar gesteld. Het zeven minuten durende interview vindt plaats na afloop van de P.C. Hooftprijs-uitreiking op 26 augustus 1969. Reve begint met een college over Romantiek, Decadentie en Mystiek ('Ik schrijf en werk gewoon in een eerbiedwaardige, ongeveer twee eeuwen bestaand hebbende traditie'), licht vervolgens de zin 'Moge God zich ontfermen over ons allen' uit en bevestigt nog eens zijn commerciële instelling ('Ik heb een winkel, ik heb een handel. Ik zorg toch dat ik in het nieuws blijf'). One-liners komen ook langs: 'Ik speel toneel, maar ik geloof het zelf.' Aan het slot plaatst Reve enkele kanttekeningen bij de reis naar de maan.

Interview over Tzum-prijs 2009

In haar radioprogramma De Wereld van Sofie interviewde Sofie Lemaire vanmiddag Tzum-redacteur Coen Peppelenbos over de Tzum-prijs 2009, die Erwin Mortier in de wacht sleepte. Coen licht de keuze van de jury toe, Sofie leest de betreffende zin mooi voor met muzikale begeleiding. Artistiek Bureau stelt onderstaand radiofragment even beschikbaar.

Gebeuren

Onze aardbol is rond en alom heerst op haar het woeden der geschiedenis. Revoluties golven, tronen wankelen, kronen rollen, bommen vallen, kreten stijgen op, bloed vloeit.

Maar niet in Groningen. In Groningen vindt op 31 oktober namelijk een nieuw prozafestival plaats onder de van Belcampo geleende titel Het Grote Gebeuren. Artistiek Bureau verwacht op z'n minst een tentoonstelling rondom de naamgever van het evenement.

Over de rand

In De Groene van deze week heeft Cyrille Offermans een interessant geval van plagiaat te pakken. De Bezige Bij kondigt in de najaarsfolder een essaybundel van Hans Magnus Enzensberger aan, maar verzuimt te melden dat het om een herdruk gaat van een bundel uit 1990 - nota bene samengesteld door Offermans zelf. Foei!

Het omslag van Enzensbergers nieuwe boek is, in de ogen van Offermans, 'twijfelachtig' en 'op of over de rand van het plagiaat'. Studio Jan de Boer keek de truc af bij De radicale verliezer, dat in 2006 bij Cossee verscheen. Helaas plaatste De Groene beide omslagen niet naast elkaar. Daarom hier.

Zijne Kortstondigheid (advertorial)

'... een reeks van zes lange, narratieve gedichten, een reeks die met een schrijnend gedicht begint en zich langzamerhand toeschrijft naar een liefdesgedicht dat de voorlopige slotsom verwoordt: het enige dat ons redden kan is de liefde. Hoofdpersoon in de reeks is de burgerman die naar een mythisch wereldbeeld verlangt. Hij is de Odysseus die in de zwerftocht die zijn leven is op zoek gaat naar antwoorden. Maar zijn die er wel? Hoe moet een samenleving verder als de grote collectieve mythe voornamelijk afkeer oproept bij ontwikkelde mensen? Dawkins biedt ons geen verhaal, Homerus en de Bijbel wel. Maar wat moet je daar nog van vinden? Je eigen mythe ontwerpen, je eigen burgerlijke verhaal?'

Vandaag verscheen bij de bibliofiele uitgeverij Atalanta Pers Benno Barnards nieuwe bundel Zijne Kortstondigheid, met tekeningen van Ton Frenken. Deze genummerde en gesigneerde uitgave is uiteraard te bestellen.

De gong en de rookberg

'Een criticus moet niet alleen een keuze maken uit het onstelpbare aanbod dat hij toegestuurd krijgt, maar ook binnen die selectie moet hij met een open blik te werk gaan. "Het is niet de bedoeling om vooraf je standpunt te bepalen met betrekking tot bepaalde poëzie. Ook niet als je de schrijver toevallig kent, of omdat je de vorige dichtbundels van de schrijver goed besproken hebt, of omdat je gewoon houdt van ‘dat soort poëzie’. Je moet niet alleen de dichter, maar ook jezelf serieus nemen, wat betekent dat ieder gedicht vraagt om een bepaalde intellectuele houding of stemming, waaraan je probeert te beantwoorden."'

Dit zei Piet Gerbrandy in een interview met David Veltman voor het ondergrondse instituutsblaadje Cantecleer anno 2004. De directeur maakte tijdens het gesprek een foto. Vandaag bereikt ons het nieuws dat Gerbrandy zichzelf nog serieuzer gaat nemen: hij hoopt donderdag 17 september, op zijn verjaardag, te promoveren op het proefschrift De gong en de rookberg. Intrigerende materie van H.H. ter Balkt en Jacques Hamelink. Gillis Dorleijn treedt op als promotor.

Terroristische Cabaretgroep Arnon Grunberg

Arnon Grunbergs allereerste theaterproductie heette De dupe van Felix. Het was 1989. Grunberg had nog geen letter van betekenis geschreven en zocht zijn heil op het toneel. Hij vroeg twee oude vrienden van het Vossius Gymnasium voor muzikale begeleiding van zijn onemanshow. Grunberg vergastte het publiek op 'een stortvloed aan woorden en grappen, alles ingebed in een losjes verhaal over een jongen die verliefd wordt op een lerares'. Teksten van deze productie, die algauw de bijnaam Terroristische Cabaretgroep Arnon Grunberg kreeg, zijn niet bewaard gebleven. De enige opnamen van een repetitie van De dupe waren in het bezit van Grunberg zelf. Of de schrijver zijn archief koestert en de opnamen ooit nog boven water komen, dat is niet bekend.

Bovenstaande anekdote is te destilleren uit het ondergronds verschenen boekje Verzamelaars lezen niet. Kleine gids voor de (beginnende) Grunbergcollectionneur (Arnhem 2009). Marco van Kampen, antiquaar-in-loondienst bij De Slegte, haalt hierin de ene na de andere curieuze geschiedenis naar boven. Tien jaar geleden begon Van Kampen voortvarend met het bijeen brengen van een gigantische, gevarieerde verzameling Grunberg. Grenzeloos, op het manische af. Hij stopte niet bij de eerste druk van Tirza. Hij dook bijvoorbeeld een onbekende eenakter van Grunberg, Koningin Frambozenrood (1992), op en achterhaalde exact waar de afbeelding op het omslag van Grunbergs Romantiek (1998) was gejat. In het colofon van deze bibliofiele uitgave staat dat Grunberg de omslagtekening zelf vervaardigde tijdens een cursus tekenen en schilderen; Van Kampen laat zien dat uitgever Pablo van Dijk gewoon een plaatje 'leende' van de artiest L. Johnson.

Verzamelaars lezen niet heeft de opbouw van een lezing, maar is gemakkelijk in hoofdstukjes en substudies in te delen. Wat te denken van Arnon Grunberg als boekverzorger? In de tijd dat Grunberg zijn weinig florerende uitgeverij Kasimir runde, verrichte hij ook het zetwerk voor de 952 pagina's tellende pil Teksten voor toneel en film (1991) van Judith Herzberg. 'Zuiver technisch gesproken en iets te enthousiast zou men dus kunnen stellen dat dit verzameld werk mede door de latere auteur van Blauwe maandagen is geschreven.' Voor Tergend langzaam wakker worden van George Groot en Adelheid Roosen zette Grunberg zich tevens achter een Apple. Misschien moet hier de kiem van 's schrijvers ongelooflijke productie worden gezocht: degelijk typen doet degelijk schrijven.

Een geheel ander hoofdstuk komt boven drijven: Arnon Grunberg en eten. Van Kampen geeft een fraaie opsomming van vindplaatsen over eten en drinken in het werk van Grunberg. Alcohol in Blauwe maandagen, geitenkaas in De asielzoeker, zeevruchten in Tirza. Zo laat de schrijver van Verzamelaars lezen niet zien dat hij zelf de uitzondering op de regel is. Hij moet het oeuvre door en door kennen.

De lezende verzamelaars die het geluk hebben gehad een exemplaar van deze handleiding te bemachtigen (de oplage bedraagt slechts vijftien exemplaren) wordt aangeraden ook de voetnoten aandachtig te bestuderen. Noot 5 onthult dat Van Kampen bijna zijn eigen moeder had verkocht voor een exemplaar van Zolang er nog tranen zijn, de kampherinneringen van Grunbergs moeder (ook op film). Bastiaan Bommeljé misbruikte in 2001 het pseudoniem Marek van der Jagt boven een verhaal in Hollands Maandblad, meldt noot 18. In noot 25 wordt een onvolprezen weblog aangehaald, waarop Arnon Grunberg als jazztune te vinden is.